Alfabet polski i na świecie

Podstawowe informacje w jednym miejscu

Alfabet to rodzaj pisma, w którym jeden znak graficzny odpowiada dźwiękowi danego języka. Słowo to podchodzi z języka greckiego (od pierwszych liter greckiego alfabetu: alba, beta). Polskim wariantem alfabetu jest abecadło. Słowo to pochodzi od pierwszych trzech liter polskiego alfabetu, czyli A, B, C.

Polski alfabet zawiera 32 litery alfabetu. Są to (zachowując porządek alfabetyczny):

a ą b c ć d e ę f g h i j k l ł m n ń o ó p r s ś t u w y z ź ż

A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O Ó P R S Ś T U W Y Z Ź Ż

Podobnie jak większość alfabetów europejskich, opiera się na alfabecie łacińskim. Z kolei znaki, określane jako typowo polskie litery to:

ą ć ę ł ń ó ś ź ż

Ciekawostką jest, że pierwszymi, którzy zastosowali zapis liter, byli Fenicjanie.
Alfabet starożytnych znad Morza Śródziemnego zawierał wyłącznie samogłoski. Po nich inwencję przejęli Grecy, którzy zaczęli zapisywać również samogłoski.

Skąd się wzięły polskie litery, dwuznaki i trójznaki

Typowo polskie litery alfabetu ą, ź, ę czy ł oraz zmiękczenia ci, si, zi powstały dlatego, że w alfabecie łacińskim zabrakło dla nich znaków. Na początku jeden znak łacińki odddawał nawet cztery polskie dźwięki, więc średniowieczni pisarze zaczęli tworzyć z liter łacińskich specjalne połączenia. To rozwiązanie okazało się jednak niewystarczające, dlatego w końcu zaczęli dopisywać do nich kreseczki czy ogonki, czyli znaki wyróżniające (diaktryczne)

Większość z tych znaków się przyjęła i przetrwała do dziś. Warto jednak wiedzieć, że niegdyś “ę” było zapisywane jako przekreślone “e” lub “e” z kółeczkiem u góry.


Posłuchaj jak brzmi alfabet po polsku:


Różnica między u a ó

Błędem jest mówienie , że “ó” to “u z kreską”. To jest bowiem “o z kreską”!
“U z kreską” wyglądało by tak:

Oczywiście w innych sytuacjach pisze się “u”, a w innych “ó”.
Te i wiele innych określa ortografia, czyli zbiór zasad dotyczących sposób zapisu słów danego języka za pomocą liter alfabetu lub innych symboli.


Cały alfabet w pięciu definicjach

Alfabet - pismo

W tym ujęciu, alfabet przedstawiany jest jako system znaków odpowiadających głoskom danego języka. Różne kraje mają różne alfabety, a te różnią się między sobą zestawami liter. Dla przykładu: alfabet grecki, alfabet cyrylicki i alfabet łaciński diametralnie różnią się od siebie.

Ale spora część alfabetów ma cechy wspólne. Aż 35 % alfabetów całego świata jest tak naprawdę wariantami alfabetu łacińskiego. Do takich przykładów można zaliczyć alfabet polski, alfabet angielski i alfabet niemiecki.

Postrzegając alfabet jako pismo alfabetyczne, możemy wymienić wiele kilka alfabetów:

  • linearne i nielinearne, czyli zapisywane w jednej linii z literą poprzedzającą (jak alfabet łaciński) oraz zapisywane jako litery składające się w sylaby i układane w grupy, następnie grupy układane w kwadraty, a sylaby układane w linii (np. alfabet koreański)
  • dwuszeregowe i jednoszeregowe. Rozróżnia się je na podstawie obecności systemów dużych i małych liter. Przykładowo - alfabet polski jest alfabetem dwurzędowym, ale alfabet gruziński czy syryjski będzie już wyłącznie alfabetem jednorzędowym.


Porządek alfabetyczny

To zestawy systemów znaków uporządkowanych w odpowiedniej kolejności alfabetu danego narodu.


Alfabet w wariantach narodowych

To zestawy liter i znaków, używanych w danym języku i ułożonych w określonej kolejności. Mogą stanowić różne warianty pisma alfabetycznego. Posiadają znaki szczególne, charakterystyczne dla danego narodu.

Dla przykładu: alfabet polski zwiera znaki własne jak ź, ć, ł, które nie występują w alfabecie niemieckim. Alfabet niemiecki zawiera z kolei znaki ä, ö których nie ma w języku polskim.

Ciekawym przypadkiem jest alfabet angielski, który zasadniczo nie różni się od alfabetu łacińskiego.


Alfabet jako zapis mowy

To ogólnie rzecz biorąc jednolity sposób przedstawiania głosek wszelkich języków, czyli stosowany niezależenie od systemu pisma danego języka. Został przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne.


Pseudoalfabet

System kodów, który nie jest systemem pisma. To na przykład język Morse’a, język flagowy czy język migowy.

Samogłoski

Spółgłoski